Herhaling en verdieping in spel

Spel en ontwikkeling · Dreumesen en peuters

Dezelfde bakken, dezelfde blokken en opnieuw hetzelfde spel. Wanneer laat je het aanbod staan en wanneer voeg je iets toe? Gebruik herhaling als vertrekpunt voor een gerichte volgende keuze.

Op deze pagina

• Het bekende spel opnieuw bekijken
• Zoek een klein verschil
• Beslis wat je laat staan
• Verander één onderdeel
• Praktijkvoorbeeld: een rij wordt een route
• Stem af zonder haast
• Maak de terugblik bruikbaar

Het bekende spel opnieuw bekijken

Een kind schuift iedere ochtend grote blokken naar dezelfde hoek. Vanaf een afstand lijkt het telkens hetzelfde. Van dichtbij zie je vandaag iets anders: het kind maakt eerst een rij, zet er een blok naast en haalt een ander kind erbij. Het vertrouwde materiaal biedt opnieuw ruimte voor een eigen idee. Voor jouw voorbereiding is juist die verandering interessant.

Het Expertisecentrum Kinderopvang beschrijft herhaling, met kleine variaties, als een kenmerk van spel. De praktische vraag op de groep is daarom: wat onderzoekt dit kind vandaag in het bekende aanbod? Dat hoeft niet voor ieder kind hetzelfde te zijn.

Zoek een klein verschil

Kies een moment waarop je enkele minuten kunt volgen zonder het spel direct te sturen. Noteer de handeling zo concreet mogelijk. Bijvoorbeeld: het kind draagt twee blokken tegelijk, zet ze naast elkaar en kijkt naar de opening ertussen. Schrijf daarna apart op welke vraag dit bij jou oproept. Misschien onderzoekt het kind ruimte, maar dat is nog een mogelijke uitleg.

Vergelijk met een volgend moment. Verandert de volgorde? Komt er taal bij? Kijkt het kind naar een ander, vraagt het hulp of gebruikt het een voorwerp anders? Je hoeft niet alle veranderingen tegelijk vast te leggen. Eén kijkvraag maakt het gesprek met een collega overzichtelijk.

Beslis wat je laat staan

Maak vooraf een kleine afspraak over de plek en beschikbaarheid van het materiaal. Een bouwwerk dat veilig kan blijven staan, kan de volgende ochtend een nieuwe aanleiding zijn. Moet de ruimte worden opgeruimd, kijk dan hoe je de opstelling later herkenbaar opnieuw aanbiedt. Bespreek wie dit voorbereidt, zodat het niet afhankelijk is van toevallig aanwezige collega’s.

Let ook op kinderen die de afgelopen dagen niet op de groep waren. Voor hen kan een bekend aanbod nog helemaal nieuw zijn. Een rustige plek met hetzelfde materiaal geeft gelegenheid om zelf te beginnen. Houd daarom niet alleen bij wanneer jij de activiteit introduceerde, maar ook welke kinderen ermee speelden.

Verander één onderdeel

Stel dat kinderen met grote blokken steeds een lange rij maken. Je kunt een tweede soort groot, geschikt bouwmateriaal naast de bestaande voorraad leggen. Je kunt ook meer ruimte vrijmaken of zelf één korte handeling laten zien. Kies één van deze mogelijkheden. Als alles tegelijk verandert, wordt minder duidelijk waarop kinderen reageren.

Een toevoeging hoeft niet door iedereen gebruikt te worden. Het kind mag met de oorspronkelijke blokken verder. Kijk of de variatie uitnodigt tot een eigen onderzoek of vooral jouw opdracht oproept. Je kunt de toevoeging ook weer weghalen wanneer zij het bestaande spel onhandig onderbreekt.

Praktijkvoorbeeld: een rij wordt een route

Op maandag leggen twee peuters grote blokken achter elkaar. Op dinsdag doen ze dit opnieuw en lopen langs de rij. De professional benoemt de beweging: jullie lopen hierlangs. Zij maakt naast de rij een vrije strook, zonder te bepalen waar de kinderen naartoe moeten. Een kind zegt later dat het naar de winkel gaat.

Voor woensdag blijft het bouwmateriaal beschikbaar. Er komen twee lege manden bij, gecontroleerd op geschiktheid voor de groep. De kinderen kunnen ermee verder, maar mogen ook hun oorspronkelijke rij maken. De kijkvraag is: krijgt de route een nieuwe betekenis in het spel? Dit voorbeeld laat een mogelijke voorbereiding zien, geen vaste ontwikkelingsvolgorde.

Stem af zonder haast

De ene dreumes wil vooral dragen en neerleggen. Een andere peuter bedenkt een bestemming en spreekt een rol af. Je kunt beide mogelijkheden naast elkaar laten bestaan door ruimte, voldoende passend materiaal en bereikbare begeleiding te organiseren. Een ingewikkelder verhaal is niet automatisch een betere keuze voor ieder kind op dat moment.

Ook weinig veranderen kan een bewuste uitkomst zijn. Wanneer kinderen geconcentreerd doorgaan, hoef je geen volgende stap af te dwingen. Wanneer zij afhaken, onderzoek je eerst de situatie: was er genoeg tijd, was het materiaal bereikbaar en kon ieder kind een plek vinden? Pas daarna bepaal je wat je wilt aanpassen.

Maak de terugblik bruikbaar

Noteer op de weekplanning wat je wilt behouden en welke variatie je probeert. Bespreek na enkele spelmomenten één concrete waarneming. Een bruikbare afspraak is bijvoorbeeld: we laten de blokken deze week op dezelfde plek en bieden de manden alleen naast het bestaande spel aan. Bij de terugblik vergelijken we wat kinderen ermee deden.

Zo bouw je voort op het spel dat er al is. Je voorbereiding krijgt richting door te kijken, een keuze te maken en opnieuw te volgen. Het aantal nieuwe activiteiten zegt dan minder dan de mogelijkheden die het aanbod werkelijk opent.

Verder lezen en gebruiken

• Spelontwikkeling bij dreumesen en peuters
• Observeren tijdens spel
• Gratis weekplanning

Bronnen en verdieping

Expertisecentrum Kinderopvang: spel en spelbegeleiding

De praktijkvoorbeelden, formats en stappen op deze pagina zijn eigen uitwerkingen van Pedagogisch Praktisch. Stem de toepassing af op de kinderen, de werkwijze en de afspraken van je organisatie.