Spel en ontwikkeling · Dreumesen en peuters
Een bak vullen, voorwerpen verplaatsen of steeds hetzelfde spoor maken: wat laat het spel van een jong kind zien? Lees hoe je aansluit bij het onderzoek dat al bezig is.
Kijk naar het handelen, niet alleen naar het resultaat
Een dreumes kan lang bezig zijn met blokken in een schaal leggen en er weer uithalen. Een peuter maakt van dezelfde schaal een pan voor de pop. Voor je voorbereiding is vooral interessant wat ieder kind ermee doet. Het materiaal heeft dezelfde vorm, maar krijgt in het spel een andere functie.
Het Nederlands Jeugdinstituut beschrijft dat peuters nog vaak naast elkaar spelen en dat delen nog moeilijk kan zijn. Het Expertisecentrum Kinderopvang beschrijft materiaalgericht spel als een belangrijke spelvorm bij dreumesen en peuters. Deze inzichten helpen om je verwachting af te stemmen: kinderen hoeven met hetzelfde materiaal nog niet hetzelfde spel te spelen.
Drie kijkvragen die je voorbereiding helpen
Volg eerst één kind of één kort spelmoment. Wat wordt herhaald? Wat verandert het kind uit zichzelf? En wanneer zoekt het contact of hulp? Met die vragen verzamel je informatie die direct bruikbaar is voor je volgende materiaalkeuze.
- Herhaling: het kind legt een blok telkens in een bak. Laat het materiaal beschikbaar en kijk of de handeling verandert.
- Variatie: het kind zet de bak op zijn kant en duwt de blokken erdoor. Je kunt een tweede, grotere bak aanbieden.
- Contact: het kind kijkt naar jou en houdt een blok omhoog. Benoem wat je ziet en wacht op de volgende reactie.
Praktijkvoorbeeld: dezelfde uitnodiging, ander spel
Zet een paar grote, voor jonge kinderen geschikte bouwblokken en twee lage bakken neer. Het ene kind onderzoekt vullen en leegmaken. Een ander maakt een rij naast de bak. Een derde zegt dat de bak een garage is. Je kunt elk initiatief volgen zonder de kinderen terug te sturen naar één opdracht.
Bij het vullen kun je een bak dichterbij zetten wanneer het kind er zelf niet bij kan. Bij de rij kun je kort beschrijven: ‘Je legt ze achter elkaar.’ Bij de garage kun je aansluiten: ‘Deze auto gaat naar binnen.’ Je hoeft niet alle vormen van spel tegelijk uit te bouwen. Kies waar jouw hulp op dat moment nodig is.
Verlaat een kind de tafel met een blok, kijk dan waar het naartoe gaat. Misschien zoekt het een andere ondergrond of brengt het materiaal naar een bestaand bouwwerk. Neem verplaatste belangstelling mee in je observatie voordat je besluit dat het spel afgelopen is.
Afstemmen op jongere en oudere kinderen
Voor een jonger kind kun je beginnen met een eigen bakje en weinig materiaal. Zo kun je volgen wat het kind met die combinatie doet. Een ouder kind kan wellicht een eigen plan vertellen of extra materiaal kiezen. Vraag bijvoorbeeld: ‘Wat heb je nodig voor jouw garage?’
Deze keuzes zijn voorbeelden, geen schema op basis van alleen leeftijd. Kijk ook naar ervaring met het materiaal, taal, motoriek, vermoeidheid en de situatie in de groep. Een kind dat gisteren uitgebreid bouwde, kan vandaag behoefte hebben aan een eenvoudig spel dat het al kent.
Wanneer voeg je iets toe?
Maak eerst ruimte voor het bestaande initiatief. Voeg daarna hooguit één mogelijkheid toe en kijk wat er gebeurt. Een extra bak is een uitnodiging die het kind mag gebruiken of laten liggen. Verandert je toevoeging het spel vooral in het uitvoeren van jouw plan, neem dan weer wat afstand.
Houd op je activiteitenkaart één concrete kijkvraag aan. Bijvoorbeeld: ‘Wat doet het kind wanneer er een tweede bak ligt?’ Zo kun je na afloop terugkijken op jouw keuze en de reactie van het kind, zonder van het spel een test te maken.
Begin morgen met één verandering
Kies materiaal dat de kinderen al kennen. Laat het gedurende een aantal momenten terugkomen en noteer één handeling die gelijk blijft en één handeling die verandert. Bespreek met een collega wat jullie willen behouden. Het volgende aanbod hoeft niet nieuw te zijn om een andere ervaring mogelijk te maken.
Verder lezen en gebruiken
Bronnen en verdieping
NJi: peuters en spel · Expertisecentrum Kinderopvang: spel en spelbegeleiding
De praktijkvoorbeelden en stappen op deze pagina zijn eigen uitwerkingen van Pedagogisch Praktisch. Stem de toepassing af op de kinderen, de werkwijze en de afspraken van je organisatie.
Pedagogisch Praktisch
Praktische pedagogiek, materialen en kennis voor professionals in de kinderopvang.
Ontdekken
Verdiepen
© Pedagogisch Praktisch
